Whatsapp Whatsapp
Telefon Hemen Ara

Sporcularda Dizin Ön Çapraz Bağ Yaralanmalarının Önlenmesi

Profosyonel, amatör veya rekreasyonel yani hobi ve sağlık amaçlı spor yapan kişiler  arasında dizin ön çapraz bağ yaralanması yani önçapraz bağın yırtılması eğer tedavi edilmezse spora tamamen engel olması, tedavi edildiğindeyse uzun iyileşme süreleri ve spora geç dönüş nedeniyle sporcular arasında korkulan ama bir o kadarda iyi tanınan bir sakatlıktır. Önçapraz bağ yaralanmasının tedavisi her zaman ameliyat gerektirir.

Sporcularda ön çapraz bağ yaralanmaları görülmekle beraber son yıllarda sporun toplumda gittikçe yaygınlaşması ve tanı yöntemlerinin gelişmesi nedeniyle daha sık tespit edilir olmuştur. Spor yaşının aşağı çekilmesi yani daha fazla çocuk ve gencin sportif faaliyete katılması  henüz gelişimini tamamlamamış yani çocuk  sporculardada ön çapraz bağ yaralanması rastlanma sıklığını arttırmıştır.

Önçapraz bağ dizin içinde uyluk kemiğini kaval kemiğine bağlayan bir yapı olup  dizin dönmesini ve kaval kemiğinin öne doğru çıkmasını engelleyen bir işleve sahiptir. Önçapraz bağ yaralanması olan bir sporcunun dizinde bu özelliklerin kaybolması nedeniyle spor yapması mümkün olmamakta, üstelik uzun dönemde de dizde artroz yani halk arasındaki adıyla kireçlenme gelişmektedir.

Son yıllarda spor hekimliği ve spor yaralanmaları ile uğraşan hekimler çalıştırıcı ve antrenörlerle beraber ön çapraz bağ yaralanmalarını engellemeye yönelik bilimsel çalışmalara ağırlık vermişlerdir. Bu çalışmalarda özellikle ön çapraz bağ yaralanmasını ortaya çıkaran faktörler incelenmekte ve bunları önlemeye yönelik tedbirler alınmaktadır.

Ön çapraz bağ yaralanmalarının az bir kısmı direk travma yani iki sporcunun çarpışması sonucu ortaya çıkan diz yaralanmalarına bağlıdır. Bu olayları engellemek maalesef mümkün değildir. Ancak ön çapraz bağ yaralanmalarının çoğu indirek travma adı verilen sporcunun dizinin kendi hareket enerjisiyle dönmesi sonucu oluşmaktadır ve bunları engellemek için alınacak önlemler vardır. Özellikle bayan sporcuların ön çapraz bağ yaralanmalarının hemen hepsi indirek  travmayla olmaktadır. İstatistik olarak bayan sporcular arasında ön çapraz bağ yaralanmasına maruz kalma oranları da erkek sporculara göre daha fazladır. Bunun önemli nedenlerinden biri bayanların diz yapısının erkeklerden farklı olarak daha içe doğru, yani birbirine yakın olmasıdır.

İndirek ön çapraz bağ yaralanmasında en sık görülen mekanizma ayak yerde ve sabit durumdayken  dizin içe doğru aynı anda hem dönmesi hem de esnemesidir. Bu hareket bir noktadan sonra ön çapraz bağın kopmasına neden olur. Ani durma, yön değiştirme ve hız değiştrime hareketlerinin olduğu sporlarda ve sıçramalı sporların yere inme aşamasında bu tür bir yaralanma mekanizması kolayca ortaya çıkmaktadır. Futbol, hentbol, basketbol ve voleybol bu sporların tipik örnekleridir.

Riskli spor dallrıyla uğraşan sporcularda ön çapraz bağ yaralanmasını önleyecek birtakım özel çalışmalar yapılmasının yaralanma riskini azalttığı yapılan bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir.

Bu konuda başlıca öneriler şunlardır

1.Sporcu kas gücünün arttırılması:Ayak bileği burkulmalarıda dahil olmak üzere pek çok sportif eklem travmasında kas gücünün yüksek olması sporcunun bağ yaralanmasına giden süreci kas gücüyle engellama şansını arttırı.Burada söz konusu olan sadece diz çevresi kaslar olamyı özellikle kalça ve gövde kaslarınında güçlü olmasının önemli olduğunu vurgulama lazım.

2.Sportif aktivite öncesi yeterli ısınma ve esnetmenin yapılmış olması sporcunun fiziksel ve ruhsal olarak hazır olmasını sağlayarak sakatlık oranlarını azaltır.

  1. Derin duyu veya pozisyon duyusu dediğimiz eklemlerin pozisyonunu ve ne kadar gerildiğini anlamamızı sağlayan algıları güçlendirecek ve tepkiyi hızlandıracak egzersizler bağ kopma noktasına gelmeden sporcunun durum fark ederek eklem pozisyonunu düzeltmesini sağlar.

4.Doğru düşmeyi öğrenmek: Ayak üzerine düşme anında her iki ayak aynı anda yere basar, dizler ve kalçalar birbirine yaklaştırılmadan kıvrılırsa dizde istemsiz dönmeler engellenir.

Bu gün pek çok profosyonel klüp hem sporcuyu hem de klübü uzun süre madur eden ön çapraz bağ yaralanmalarından korunmada bu temel ilkelere göre düzenlenmiş  koruyucu antrenman programları uygulamaktadır.

*Possible causative factors for the increased incidence in women may be extrinsic (body movement, muscle strength, shoe-surface interface, and skill level) or intrinsic (joint laxity, hormonal influences, limb alignment, notch dimensions, and ligament size). Female sex hormones (i.e., estrogen, progesterone, and relaxin) fluctuate radically during the menstrual cycle and are reported to increase ligamentous laxity and to decrease neuromuscular performance

*(1) plyometrics, balance, and strengthening exercises are incorporated into a comprehensive training protocol, (2) the training sessions are performed more than once a week, and (3) the duration of the training program is a minimum of 6 weeks