Whatsapp Whatsapp
Telefon Hemen Ara

Bayan Sporcu Triadı

Yabancı literatürde “female athlete triad”  olarak geçen bu durum, Türkçe’ye bayan sporcu üçlemesi olarak tercüme edilebilir. İlk olarak doksanlı yıllarda bazı bayan sporcuların yetersiz beslenme ve yetersiz kalori alımına bağlı olarak adetten kesildikleri ve kemik yoğunluklarında azalma olduğu görülerek  ortaya atılan bu kavram günümüzde daha geniş kapsamda değerlendirilmektedir. Süreç  bayan sporcunun  yetersiz kalori almasıyla başlamaktadır.  Bunun başlıca nedenleri sporcunun veya antrenörünün birkaç kilo daha verilirse performansının artacağına inanması,  sporcunun kilo almaktan korkması nedeniyle yetersiz kalori alımı  gibi beslenme bozukluklarıdır.  Bu durum bazen “anorexia  nervosa” denilen  şiddetli bir yeme bozukluğuna kadar varabilir.  Günlük sportif aktiviteyi karşılayacak kadar kalori alınmaması halinde uzun dönemde  sporcu önce  kilo kaybeder daha sonra adet düzeninde bozukluklar başlar.  Bunun nedeni kanda östrojen düzeyinin sürekli düşük olmasıdır. Bir süre sonra yetersiz östrojen düzeyi nedeniyle kemik yoğunluğunda azalma ortaya çıkar. Kemik yoğunluğunun azalması kemik kırılganlığını arttırır. Aktif spor hayatı boyunca tekrarlayan yorgunluk kırıkları (stress kırıkları)ortaya çıkar. Daha sonraki yaşlarda ise  osteoporoz yani kemik erimesi gelişir. Bayanlarda kemik yoğunluğunun düzenlenmesinde östrojen hormonunun önemli etkisi vardır. Yetersiz östrojen hormon düzeyleri  genç yaşta osteoporoz yani kemik yoğunluğu azalması için önemli bir risk faktörüdür.  Bayanların kemik yoğunluğu ergenlik döneminde ve ilk gençlik yıllarında en üst düzeye çıkmakta ve ondan sonraki yıllarda her sene belli bir miktar azalarak devam etmektedir. İlk gençlik yıllarında yetersiz kemik yoğunluk düzeyine ulaşan bayanlarda osteoporoz  erken yaşta,  daha 30-40 yaşlarında ortaya çıkar. Bu durumun ortaya çıkmasında yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımının da etkisi vardır.  Kemik yoğunluğunun düşük olması neden olduğu yorgunluk kırıklarıyla sporcunun spor hayatını engellediği gibi erken yaşta osteoporoz hastası haline gelmesine de sebep olacağı için önemli bir konudur. Bayan sporcular arasında yetersiz kalori alımına bağlı olarak kilo kaybı olan ve vücut kitle indeksi % 17.5 in altında olanlarda  adet düzensizlikleri mutlaka gözden geçirilmeli ve eğer böyle bir durum varsa  mutlaka bir takım tetkikler yapılmalıdır. Kanda hormon düzeylerinin incelenmesi ve kemik mineral dansitometre tetkikinin yapılması bu durum da gereklidir. Bunlar da bozukluk tespit edildiği durumlarda kalsiyum, D vitamini ve östrojen hormon tedavisi ve yeterli kaloriyi içeren bir beslenme  programı uygulanmaya başlanmalıdır. Bu tedaviye geç başlandığı durumlarda kemik yoğunluğunun düzeltilmesi mümkün olmamakta ve tekrarlayan yorgunluk kırıkları sporcunun spor hayatını sekteye uğrattığı gibi daha sonraki yaşlarda da  osteoporoz nedeniyle sorunlar yaşamaktadır. Bayan sporcuların bu konuda bilinçli olmaları, yeterli kalori alımını  sağlayan  bir  diyet uygularken diğer yandan da adet düzensizliklerini  göz ardı etmeyerek gereğinde bir hekime başvurmaları   önerilir.